Từ thực trạng giảm nghèo…
Các huyện Đông Giang, Nam Giang và Nông Sơn là huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam. Cơ cấu kinh tế của các huyện dựa vào nông nghiệp là chủ yếu, trình độ sản xuất thấp, năng suất chưa cao, đa số người dân sống bằng nông nghiệp chiếm tỷ lệ khoảng 80%. Trên lĩnh vực công nghiệp chưa hình thành các ngành công nghiệp chủ đạo.
Với sự quan tâm và ưu tiên đầu tư của Trung ương, của tỉnh, nỗ lực của các địa phương và sự hưởng ứng tích cực của người dân, nên có nhiều công trình được xây dựng, kinh tế - xã hội có phần phát triển, bộ mặt nông thôn thay đổi, đời sống người dân ngày càng cải thiện và có nhiều khởi sắc.
Tuy nhiên, do địa hình các huyện chủ yếu là đồi núi cao, hiểm trở và bị chia cắt, các khu dân cư rải rác và phân tán nên cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất và đời sống của người dân vẫn còn thấp kém, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của các huyện. Trên địa bàn 03 huyện hiện có 4 xã chưa có đường ô tô đến trung tâm xã và 89 thôn chưa có đường ô tô đến thôn; đường giao thông liên thôn chủ yếu là đường đất nên chỉ đi lại thuận lợi trong mùa nắng còn mùa mưa đi lại rất khó khăn; các công trình thuỷ lợi tại 3 huyện thuộc CT 30c có quy mô đầu tư nhỏ, công suất tưới thấp, chủ yếu là đập dâng, đập bổi nên vào mùa mưa thường bị hư hỏng, bồi lấp, chi phí sửa chữa, duy tu, bão dưỡng hàng năm lớn; riêng huyện Nam Giang hiện vẫn còn 7 xã chưa có điện; ... Thêm vào đó thiên tai, dịch bệnh thường xuyên xảy ra, làm ảnh hưởng đến mọi mặt kinh tế - xã hội của địa phương; tỷ lệ hộ đói nghèo vẫn còn cao, hiện tượng tái nghèo còn tiếp diễn.
Đường giao thông liên thôn ở các huyện Đông Giang, Nam Giang và Nông Sơn chủ yếu là đường đất
nên chỉ đi lại thuận lợi trong mùa nắng còn mùa mưa đi lại rất khó khăn
Tổng thu nội địa do các huyện quản lý thu khoảng 70 tỷ đồng, chiếm 2,5% so với thu nội địa toàn tỉnh. Nguồn thu mới chỉ xấp xỉ 20% yêu cầu chi thường xuyên. Thu nhập bình quân đầu người đến cuối năm 2011 khoảng gần 7 triệu đồng/người; lương thực bình quân đầu người khoảng 285 kg/người. Sau những năm thực hiện chương trình xoá đói giảm nghèo của các huyện thì tỉ lệ hộ đói nghèo có giảm nhưng chưa đáng kể. Năm 2011, tỷ lệ hộ nghèo bình quân chung của 03 huyện năm 2011 theo tiêu chí mới giai đoạn 2011-2015 là 59,9% (trong đó: huyện Đông Giang là 52,52%, huyện Nam Giang là 69,13% và huyện Nông Sơn là 58,05%); hộ cận nghèo 11,89%.
Nói về nguyên nhân, đồng chí Đặng Công Lệnh, Phó Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư nhận định: Do các huyện Đông Giang, Nam Giang và Nông Sơn có địa bàn rộng, địa hình đồi núi phức tạp nên rất dễ gây hư hỏng các công trình vào mùa mưa; Tư duy về phát triển kết cấu hạ tầng chậm đổi mới, chưa phù hợp với cơ chế thị trường; Chất lượng quy hoạch còn thấp, thiếu tính đồng bộ, bao quát, kết nối và tầm nhìn dài hạn; Nguồn lực đầu tư vẫn chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, chưa huy động được nhiều nguồn lực ngoài nhà nước, chưa tạo được sự ủng hộ mạnh mẽ và chia sẻ trách nhiệm của toàn dân; Phân bổ nguồn lực dàn trải, chưa có kế hoạch phân bổ vốn trung và dài hạn để tập trung vào các công trình trọng điểm thiết yếu;... Thêm vào đó, việc chỉ đạo thực hiện mục tiêu giảm nghèo ở một số huyện, xã chưa quyết liệt, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của một số ít cấp ủy, chính quyền còn hạn chế, vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước của một bộ phận người dân và cán bộ cơ sở.
Có thể thấy rằng, tồn tại trên chính là khó khăn không nhỏ cản trở làm ảnh hưởng đến hiệu quả của chương trình giảm nghèo cũng như hướng thoát nghèo bền vững của bà con nhân dân trên địa bàn. Thực trạng này đòi hỏi tất yếu cần có giải pháp đồng bộ nhằm thực hiện hiệu quả chiến lược giảm nghèo của tỉnh theo những mục tiêu đã đề ra.
…Đến giải pháp giảm nghèo bền vững
Để tìm giải pháp cho công tác giảm nghèo bền vững cho 03 huyện Đông Giang, Nam Giang và Nông Sơn nói riêng và các huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam nói chung luôn là một vấn đề nan giải đối với các cấp ủy, chính quyền. Tại cuộc họp thông qua thông qua Đề án phát triển kết cấu hạ tầng phục vụ giảm nghèo cho các huyện miền núi ngoài Chương trình 30a, giai đoạn 2012-2015 mới đây vào ngày 07/5, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Phước Thanh nhấn mạnh: “Giảm nghèo là chủ trương lớn của tỉnh cần phải kiên quyết thực hiện. Hiện nay, hệ thống kết cấu hạ tầng của các huyện Đông Giang, Nam Giang và Nông Sơn còn rất thiếu thốn, lạc hậu, không đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế. Vì vậy việc xây dựng cơ sở hạ tầng được coi là bước then chốt, tạo nền tảng cho sự phát triển. Tuy nhiên, trong điều kiện ngân sách nhà nước có hạn, khả năng đóng góp của dân cư không đáng kể, cần ưu tiên đầu tư các công trình hạ tầng bức xúc, có tính đột phá để tạo tiền đề cho sự phát triển; trong đó tập trung vào việc bố trí các cụm dân cư tập trung, phát triển hệ thống giao thông, thủy lợi, điện chiếu sáng, y tế và các thiết chế văn hóa cơ sở,... Đồng thời, tỉnh sẽ tiếp tục dành ngân sách của tỉnh đầu tư cho công tác giảm nghèo, hỗ trợ người nghèo về giáo dục, y tế, đào tạo nghề, hỗ trợ về vốn và tạo việc làm cho người nghèo, giúp người nghèo, xã nghèo có đủ điều kiện vươn lên thoát nghèo, làm giàu chính đáng. Từ đó góp phần tạo sự chuyển biến nhanh hơn về đời sống vật chất, tinh thần của người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số 03 huyện này, thúc đẩy giảm nghèo nhanh, bền vững, hạn chế tái nghèo, bảo đảm đến năm 2020 ngang bằng mức phát triển bình quân chung của các huyện trong tỉnh.”
Được biết, cùng với việc thực hiện Đề án phát triển kết cấu hạ tầng phục vụ giảm nghèo cho các huyện miền núi ngoài Chương trình 30a và nhiều chương trình khác, phấn đấu đến năm 2015, 100% số xã có đường ô tô đến trung tâm xã; Đảm bảo tưới tiêu cho toàn bộ diện tích lúa và hoa màu khoảng 80% diện tích đất canh tác; 100% số thôn có điện quốc gia, trên 60% số hộ được sử dụng điện; 95% số hộ dân sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; Đến năm 2015 cơ bản hoàn thành công tác định canh, định cư; 100% xã có trường được xây dựng kiên cố cho các cấp học; 100% trạm y tế xã được xây dựng kiên cố; 100% số thôn có nhà sinh hoạt cộng đồng, sân chơi thể thao; 100% số xã có nhà văn hóa - thư viện, sân vận động; 60% hộ dân được xem truyền hình; 80% hộ dân được nghe đài Tiếng nói Việt Nam; Phấn đấu mỗi năm khai hoang từ 15-20 ha ruộng lúa nước.
Với hệ thống kết cấu hạ tầng được đầu tư xây dựng như trên, từ nay đến năm 2015, các huyện Đông Giang, Nam Giang và Nông Sơn sẽ giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân từ 3-5%/năm, giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 35% vào năm 2015 và ngang bằng với mức bình quân của tỉnh vào năm 2020; Mỗi huyện phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế mỗi năm từ 10-15%; Giá trị sản xuất nông lâm ngư nghiệp tăng bình quân 5%; giá trị sản xuất công nghiệp – xây dựng tăng bình quân 17-18%/năm; Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng nông lâm nghiệp – tiểu thủ công nghiệp – thương mại dịch vụ; Phấn đấu thu nội địa tăng bình quân trên 15%/năm; Thu nhập bình quân đầu người đến năm 2015 khoảng 14 triệu đồng, gấp 2,3 lần so với năm 2010.